على اصغر شميم
557
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
بر اثر كوشش و تلاش عدهاى از آزاديخواهان ايران مقيم برلين مانند نظام السلطنه ما فى و نقىزاده و حسين قلى خان نواب و وحيد الملك شيبانى و تماس و مذاكرات آنان با اولياى دولت آلمان هنگام عقد پيمان متاركه كه جنگ آلمان و روسيه در برست ليتوفسك « 1 » در مادهى دهم پيمان مزبور لزوم تخليهى كامل خاك ايران از نيروهاى روسيه و عثمانى گنجانيده شد ، اين پيمان در كنگره ساويتهاى ( شوراها ) رژيم جديد روسيه شوروى با 784 رأى موافق به تصويب رسيد . مادهى قرارداد مزبور از اين قرار است : « فرماندهان كل قشون عثمانى و روس اساس آزادى و استقلال و تماميت خاك ايران را مبنى قرار داده ، حاضرند قشون خود را از ايران ببرند . فرماندهان مذكور هرچه زودتر با دولت ايران داخل مذاكرات مىشوند كه جزييات امر تخليه و تصفيه و ساير امورى را كه براى انجام اساس مزبور ضرورى است ، مقرر دارند « 2 » » . اما واكنش بريتانيا در برابر اين حوادث بسيار عبرتانگيز است . نخستين اقدام دولت مزبور اين بود كه مادهى دهم پيمان برست ليتوفسك را در روزنامهى تايمز به صورتى تحريف نمود كه اثر مطلوب آن در محافل آزاديخواه انگلستان و مستعمرات آن دولت خنثى شود . اقدام ديگر آن دولت در ايران توقيف چند تن از مأمورين رسمى حكومت جديد شوروى در خراسان بود كه بر اثر آن مقامات شوروى كاردار سفارت ايران در پتروگراد ، اسد بهادر و سركنسول ايران در حاجى طرخان ( استر خان ) و كنسول ايران در قفقازيه را توقيف كردند . بديهى است كه اگر حسن نيت ايران بر مقامات رژيم شوروى ثابت نمىشد ، ممكن بود كه اين امر آنهمه ابراز علاقه را كه ميان دو كشور پديدار گرديده بود ، به كلى بر طرف سازد . مورخ الدوله سپهر دربارهى تحريفات روزنامهى تايمز لندن از قرارداد برست ليتوفسك مىنويسد : « . . . عجب آنكه روس ، ايران را آزاد مىخواهد و استقلال آن را مىشناسد و انگليسها كه هميشه سنگ حمايت و دلسوزى ملل ضعيف را به سينه مىزنند و مخصوصا مدتى با وعدههاى گرم و نرم گوش ايرانيان را پر نموده بودند ، امروز چشم ديدن فرمان آزادى ايران را هم ندارند و بدون بيم و خجالت در آن تحريفاتى مىنمايند كه جاودان ، اسباب سيهرويى خود آنها خواهد شد » .
--> ( 1 ) - Brest Litovsk اين پيمان را رژيم جديد روسيه با آلمان منعقد ساخت تا بتواند در داخل كشور با ضد انقلابيون به مبارزه و نبرد ادامه دهد . ( 2 ) - « كتاب ايران در جنگ بزرگ » تأليف مورخ الدوله سپهر ، ص 473 .